TRẦM HƯƠNG

0
591
trầm hương khô

Trầm hương hay còn gọi là kỳ nam, trà hương, gió bầu, bois d’aigie, boi d’aloes. Tên khoa học: Aqilaria agallocha Roxb (A.crassna Pierre). Thuộc họ nhà Trầm Thymelacaceae.

Trầm hương (Lignum Aquilariae) là gỗ có nhiều điểm nhựa của cây trầm hương. Vì vị thuốc có mùi thơm, khi thả xuống nước sẽ chìm xuống do đó có tên gọi như vây (trầm- chìm).

Tên kỳ nam còn có tên cây kỳ nam hương thường dành cho các loại trầm quý nhất. Giá đắt gấp 10- 20 lần trầm hương.

Mô tả về cây

Trầm hương là loại cây to lớn, cao đến 30- 40 m, vỏ xám, xơ. Lá mọc so le, phiến mỏng, hình thuôn dài 8-10 cm, rộng 3.3- 3.5 cm, lá nhọn ở phía cuống, đầu lá cũng nhọn, mặt trên xanh bóng, mặt dưới màu xanh nhạt hơn, có long. Cuống dàu 4- 5mm cũng có lông, mặt trên thành rãnh. Cụm hoa hình tán hay chum, mọc ở kẽ lá. Hoa màu trắng tro. Quả khô, lang, hinhg lê, có lông, dài 4cm. rộng 3cm, phía dưới có chu tính (perigone) đồng trưởng.

Vỏ quả mở làm hai mảnh, xốp. Một hạt gồm một phần trên hình nón, phía dưới dài cùng 1 kích thước, vỏ ngoài cứng, phía trong mềm.Cây trầm hương trưởng thành

Phân bố và tạo thành trầm hương

Trầm hương mọc hoang ở những vùng núi Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên, Quảng Nam, Quảng Ngãi và Hội An, miền Nam Bộ Việt Nam. Có mọc nhiều ở Campuchia.

Việc tạo thành trầm hương chưa rõ: có người nói Trầm Hương tạo thành do một bệnh gây ra sự biến chất của những phân chim ở kẽ lá. Hiện nay, người ta chỉ biết rằng cây càng già, 10- 20 năm hoặc lâu hơn gỗ cây biến thành chất nhẵn bóng như đá sỏi, có những vết nhăn, gồ ghề như cánh con chim ưng nên được gọi là gỗ chim ưng (bois d’aigie). Tuy nhiên, cũng có những mẫu gỗ không có các điểm trên, mà chỉ có một màu nâu đỏ đều. Có những mẫu gỗ chỉ có những điểm màu lam nhạt.

Tại những vùng có cây trầm hương có bệnh (tức là bắt đầu có những điểm nâu đỏ), thì người ta thường làm nhà để canh, vì loại trầm như vậy thu được giá rất đắt, có khi gấp 20- 30 lần. Một cây gió bầu có trầm cho từ 2- 30kg trầm.

Trầm hương có hình dáng, kích thước không nhất định:  có khi là miếng gỗ, có khi là hình trụ, thường dài 10 cm, rộng 2- 4 cm, hai đầu có vết như dao cắt, có khi lại như miếng gỗ mục, mặt ngoài màu vàng nâu, có những vết sọc sẫm màu, chất cứng nặng, nơi cắt ngang có thể thấy những đám nhựa màu đen hay đen nâu. Mùi hương thơm đặc biệt, khi đốt lên mùi lại càng rõ ràng.

Công dụng và liều dùng

Trầm hương là một loại thuốc hiếm và đắt trong đông y, người ta coi nó có vị cay, tính hơi ôn, vào 3 kinh tỳ, vị và thận có tác dụng giáng khí nạp thật bình can tráng nguyên dương, chủ yếu chữa các bệnh đau ngực bụng, nôn mửa, bổ dạ dày, hen xuyễn bí tiểu tiện. Còn có tác dụng giảm đau, trấn tĩnh.

trầm hương khô
Trầm hương chữa bệnh

Ngày dùng 3- 4g dưới dạng bột hay ngâm rượu. ít khi sắc thường chỉ mài với nước mà uống.

Đứng về mặt công dụng làm thuốc chúng ta không thể giải thích tại sao trầm hương và kỳ nam trên thị trường lại có giá đắt như vậy. Ngay từ thế kỷthứ XVI, theo lời một du khách Bồ Đào Nha còn ghi lại tại chợ Hội An, giá một gối trầm hương nặng khoảng 500g có lên tới gần 8kg vàng. Năm 1956, giá 1kg trầm hương có giá sấp xỉ 20 lượng vàng. Từ năm 1977 đến nay, các tỉnh phía nam nước ta vẫn có những phong trào tìm khai thác trầm hương xuất khẩu, dẫn tới sự khai thác bừa bãi, phá hại một nguồn đặc sản có giá trị của nước ta. Chỉ có một số nước rất ít trên thế giới, trong đó có nước ta mới có trầm hương. Từ xưa đến nay trầm hương từ xưa đến nay ngoài công dụng làm thuốc còn là loại hương liệu và chất định hương cao cấp.

Đơn thuốc có trầm hương

Chữa nôn mửa, đau bụng, đau dạ dày.

Nguyên liệu: Trầm hương 10g, nhục quế 10g, bạch đậu khấu 8g, hoàng liên 8g, đinh hương 10g.

Cách dùng: Tất cả tán nhỏ, ngày uống 3- 4 lần, mỗi lần 1g bột. Dùng nước nóng chiêu thuốc.

CHIA SẺ
Bài trướcCÂY ĐÀO
Bài kế tiếpCÀ RỐT